عوارض جراحی تعویض مفصل مچ پا موضوعی مهم و قابل توجه است چون این عمل با وجود کاهش درد و بهبود حرکت مثل هر جراحی دیگری با چالش هایی همراه می باشد. اما آیا همه بیماران دچار عارضه می شوند و کدام افراد بیشتر در معرض خطر هستند؟ برخی عوارض ممکن است در کوتاه مدت رخ دهند و برخی دیگر در بلندمدت و طی فرایند استفاده از پروتز نمایان می شوند. در ادامه به بررسی عفونت، لخته خون، آسیب اعصاب و عروق، درد و تورم ماندگار، محدودیت حرکت، لق شدن یا فرسایش پروتز و عوامل افزایش دهنده ریسک و راه های پیشگیری می پردازیم پس با ما همراه باشید.
عوارض و خطرات جراحی تعویض مفصل مچ پا
جراحی تعویض مفصل مچ پا برای کاهش درد، اصلاح بدشکلی و بهتر شدن توان راه رفتن در آرتروزهای شدید انجام می شود. آگاهی از عوارض جراحی تعویض مچ پا به بیمار کمک می کند قبل از عمل تصمیم دقیق تری بگیرد، بعد از عمل مراقبت ها را جدی تر انجام دهد و علائم هشدار را به موقع بشناسد. نکته مهم این است که بسیاری از عوارض قابل پیشگیری یا قابل کنترل هستند، به شرطی که انتخاب بیمار مناسب باشد، جراحی دقیق انجام شود و مراقبت های بعد از عمل با نظم پیگیری شوند. در ادامه به مهمترین عوارض جراحی تعویض مفصل مچ پا اشاره می نماییم.
عفونت محل جراحی
عفونت از مهمترین عوارض جراحی تعویض مچ پا است و می تواند سطحی یا عمقی (اطراف پروتز) باشد. علائمی مثل قرمزی، ترشح، بوی بد زخم، تب، درد رو به افزایش یا گرم شدن شدید ناحیه هشداردهنده اند. عفونت های عمقی گاهی نیاز به شست و شوی جراحی، مصرف طولانی آنتی بیوتیک و حتی تعویض/خارج کردن پروتز دارند. کنترل قند خون، ترک سیگار، مراقبت از پانسمان و مراجعه سریع در صورت علائم نقش بزرگی در کاهش این خطر دارد.
لخته خون (ترومبوز وریدی) و آمبولی
بعد از جراحی های اندام تحتانی، احتمال تشکیل لخته در وریدهای ساق (DVT) افزایش پیدا می کند و در موارد نادر به آمبولی ریه تبدیل می شود. تورم یک طرفه ساق، درد هنگام فشار دادن عضلات ساق، گرمی و تغییر رنگ پوست از نشانه های مهم اند؛ تنگی نفس یا درد قفسه سینه وضعیت اورژانسی است. بهترین جراح مچ پا در تهران بسته به شرایط بیمار ممکن است داروی رقیق کننده خون، جوراب ضد آمبولی و حرکت دادن زودهنگام پا را توصیه کند.
آسیب اعصاب و بی حسی یا گزگز
در اطراف مچ پا اعصاب ظریف زیادی عبور می کنند و حین برش یا دستکاری بافت ها ممکن است تحت کشش یا آسیب قرار بگیرند. نتیجه آن بی حسی، گزگز، سوزش یا درد تیر کشنده در روی پا یا اطراف قوزک می باشد. در بسیاری از افراد این علائم طی هفته ها تا چند ماه بهتر می شود اما گاهی طولانی مدت یا ماندگار می باشد. این مشکل یکی از عوارض جراحی تعویض مچ پا است که شدت آن از خفیف تا قابل توجه متغیر است.
آسیب عروق و خونریزی
هرچند نادر اما آسیب به عروق خونی اطراف مچ پا ممکن است باعث خونریزی زیاد، هماتوم (تجمع خون زیر پوست) یا اختلال جریان خون شود. علائم نگران کننده شامل درد شدید غیرمعمول، سردی پا، رنگ پریدگی یا کبودی گسترده و کاهش نبض های پا است. هماتوم زمینه عفونت را نیز افزایش می دهد و گاهی نیاز به تخلیه پیدا می کند. رعایت داروهای رقیق کننده طبق دستور و اطلاع دادن درباره سابقه مشکلات خونریزی دهنده ضروری است.
مشکلات ترمیم زخم و نکروز پوست
پوست اطراف مچ پا نسبتا نازک و خونرسانی آن در برخی افراد ضعیف تر است؛ بنابراین دیر خوب شدن زخم یا باز شدن لبه های آن از مهمترین عوارض تعویض مفصل مچ پا محسوب می شود. عواملی مثل سیگار، دیابت، بیماری های عروقی، تورم شدید بعد از عمل و مراقبت نامناسب از پانسمان این خطر را بیشتر می کنند. نشانه ها شامل ترشح طولانی، تیره شدن پوست اطراف برش، درد و حساسیت زیاد یا باز شدن بخیه ها است.
درد ماندگار یا بهبود ناکامل درد
یکی از انتظارهای اصلی از تعویض مفصل، کاهش درد بعد از تعویض مفصل مچ پا است؛ با این حال در برخی بیماران درد به طور کامل برطرف نمی شود یا بعد از دوره ای دوباره برمی گردد. علت آن میتواند التهاب بافت نرم، تنظیم نبودن بارگذاری، مشکلات همزمان در ساب تالار یا میدفوت، تحریک عصبی یا حتی لق شدن پروتز می باشد. گاهی درد ناشی از فیزیوتراپی ناکافی، خشکی مفصل یا بازگشت به فعالیت های سنگین خیلی زود است.
خشکی مفصل و محدودیت دامنه حرکت
خشکی هم جزو عوارض تعویض مفصل مچ پا بوده که با برنامه بازتوانی درست اغلب قابل بهبود است. اگرچه هدف عمل حفظ حرکت مفصل است اما بعضی بیماران دچار سفتی و کاهش دامنه حرکت می شوند. تورم طولانی، تشکیل بافت اسکار، درد، ترس از حرکت یا عدم انجام تمرینات توانبخشی این مشکل را تشدید می کند. نتیجه ممکن است راه رفتن غیر طبیعی، خستگی زودرس و فشار بیشتر به زانو و لگن باشد.
ناپایداری و دررفتگی یا لغزش قطعات
در برخی موارد به دلیل ضعف لیگامان ها، بدشکلی های قبلی یا تراز نامناسب مفصل، مچ پا پس از عمل احساس ناپایداری پیدا می کند. گاهی نیز قطعات پروتز جابجا می شوند که درد، صدای کلیک، قفل شدن یا تغییر واضح شکل مفصل ایجاد می کند. ریسک این عارضه با انتخاب بیمار مناسب و اصلاح همزمان بدشکلی ها در حین جراحی کاهش می یابد. پس از عمل، رعایت محدودیت های حرکتی و محافظت در برابر پیچ خوردگی های ناگهانی مهم است.
لق شدن پروتز
لق شدن بدون عفونت یکی از مهمترین عوارض جراحی تعویض مچ پا در بلندمدت است. این حالت زمانی رخ می دهد که اتصال قطعات به استخوان به مرور ضعیف شود یا استخوان اطراف پروتز تحلیل برود. علائم شامل کاهش عملکرد، حساسیت عمقی و گاهی تورم است و در تصویربرداری تغییراتی به نفع لق شدن دیده می شود. عواملی مثل وزن بالا، فعالیت های پُرضربه، کیفیت پایین استخوان و تراز نامناسب ریسک را افزایش می دهند.
ساییدگی پلی اتیلن و خرابی قطعات
در بسیاری از پروتزها یک قطعه پلاستیکی (پلی اتیلن) بین اجزای فلزی قرار دارد که با گذشت زمان ممکن است دچار ساییدگی شود. ذرات ناشی از ساییدگی باعث واکنش التهابی و تحلیل استخوان (استئولیز) می شوند و به لق شدن کمک می کنند. این فرآیند تدریجی است و با درد آرام آرام، کاهش کارایی و تغییرات تصویربرداری شناخته می شود. انتخاب پروتز مناسب، تکنیک جراحی دقیق و پرهیز از فعالیت های پُرجهش از اقدامات پیشگیرانه است.
شکستگی استخوان اطراف پروتز
حین عمل یا پس از آن، ممکن است استخوان های اطراف مچ پا (مثل تالوس یا تی بیا) دچار شکستگی شوند؛ به خصوص در افراد با پوکی استخوان یا استخوان ضعیف. این شکستگی ها به علت فشار ابزارها، جایگذاری قطعات یا حتی زمین خوردن در دوره نقاهت رخ می دهند. درد شدید ناگهانی، ناتوانی در تحمل وزن و تورم زیاد از علائم شایع است. درمان به نوع شکستگی از بی حرکتی و محدودیت وزن گذاری تا فیکساسیون جراحی متفاوت است.
مشکلات مفاصل مجاور
هرچند تعویض مفصل مچ پا نسبت به فیوژن معمولا حرکت را بهتر حفظ می کند اما همچنان ممکن است مفاصل اطراف مثل سابتالار، میدفوت یا حتی زانو و لگن تحت فشار قرار بگیرند. تغییر الگوی راه رفتن، ضعف عضلات و محدودیت حرکت دردهای جدید ایجاد می کند. در بعضی افراد، آرتروز همزمان در مفاصل مجاور از قبل وجود دارد و بعد از عمل بیشتر خود را نشان می دهد. تقویت عضلات، اصلاح الگوی گیت (Gait) و کفش/کفی مناسب کمک کننده است.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از جراحی تعویض مفصل مچ پا
واکنش به بیهوشی و عوارض عمومی
به طور کلی ممکن است مجموعه ای از عوارض عمومی مثل تهوع، گیجی، مشکلات تنفسی، واکنش دارویی یا تشدید بیماری های زمینه ای رخ دهد. همچنین در افراد مسن یا دارای بیماری قلبی-ریوی، ریسک ها بالاتر است و ارزیابی قبل از عمل اهمیت بیشتری پیدا می کند. مصرف صحیح داروها طبق نظر متخصص بیهوشی، ناشتا بودن مناسب و اطلاع دادن از حساسیت ها ضروری است.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، عوارض تعویض مفصل مچ پا هرچند ممکن است نگران کننده به نظر برسند اما با انتخاب درست بیمار، برنامه ریزی دقیق قبل از عمل و مراقبت های اصولی بعد از جراحی تا حد زیادی قابل پیشگیری و کنترل هستند. مهمترین نگرانی ها شامل عفونت، لخته خون، مشکلات ترمیم زخم، آسیب های عصبیـعروقی، خشکی ماندگار و در بلندمدت لق شدن یا فرسایش قطعات پروتز است. نکته کلیدی این است که نتیجه نهایی فقط به خود عمل وابسته نیست؛ پایبندی به محدودیت های وزن گذاری، انجام منظم فیزیوتراپی، کنترل بیماری های زمینه ای مثل دیابت، ترک سیگار و پیگیری های دوره ای نقش تعیین کننده ای دارند.
